Technieken voor het stellen van doelen richten zich op wat je wilt bereiken, terwijl technieken voor zelfinzicht zich richten op wie je bent. Doelstellingstechnieken geven richting en structuur aan een coachingstraject, zelfinzichttechnieken helpen je begrijpen welke patronen, overtuigingen en drijfveren jouw gedrag sturen. Beide typen coachtechnieken zijn waardevol, maar ze dienen een ander doel en je zet ze op andere momenten in een traject in.

In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over het verschil tussen deze twee typen technieken, wanneer je ze inzet en hoe ze elkaar kunnen versterken.

Wanneer gebruik je welke techniek in een coachingstraject?

Welke techniek je inzet, hangt af van de fase van het coachingstraject en de vraag die op dat moment centraal staat. Doelstellingstechnieken zijn nuttig wanneer een coachee al weet wat er speelt en toe is aan concrete actie. Zelfinzichttechnieken zet je in wanneer iemand vastloopt, patronen wil doorbreken of dieper wil begrijpen waarom iets steeds terugkeert.

In de praktijk begint een coachingstraject vaak met verkenning en zelfinzicht, en verschuift de focus gaandeweg naar doelen en actie. Maar dat is geen vaste volgorde. Soms brengt een zelfinzichtoefening halverwege een traject een nieuw inzicht dat vraagt om bijstelling van eerder geformuleerde doelen. Een goede coach leest de situatie en kiest de techniek die op dat moment het meest relevant is voor de coachee. Wil je meer weten over hoe je dit in de praktijk leert toepassen, dan biedt Alba-academie een uitgebreid aanbod aan coachopleidingen.

Wat zijn voorbeelden van technieken voor het stellen van doelen?

Technieken voor het stellen van doelen helpen een coachee om gewenste uitkomsten concreet te maken, richting te bepalen en voortgang te meten. Ze maken abstracte ambities hanteerbaar en zetten beweging in gang. Bekende voorbeelden zijn:

• SMART-doelen: Je formuleert doelen die Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden zijn. Dit geeft structuur en maakt het makkelijker om voortgang te volgen.
• De oplossingsgerichte aanpak: In plaats van te focussen op het probleem, stel je vragen als “Wat wil je in plaats hiervan?” en “Wanneer gaat het al een beetje beter?” Dit activeert de eigen kracht van de coachee.
• De schaalvraag: Je vraagt de coachee om de huidige situatie en het gewenste einddoel op een schaal van 1 tot 10 te plaatsen. Dit maakt vooruitgang zichtbaar en helpt kleine stappen te benoemen.
• Backcasting: Hierbij visualiseer je samen met de coachee het gewenste eindpunt en werk je van daaruit terug naar het heden. Welke stappen zijn nodig om daar te komen?
• Actieplannen en commitments: Je sluit een sessie af met concrete afspraken over wat de coachee vóór de volgende sessie gaat doen en hoe hij of zij dat gaat monitoren.

Wat zijn voorbeelden van technieken voor zelfinzicht?

Technieken voor zelfinzicht helpen een coachee om zichzelf beter te begrijpen: welke overtuigingen sturen je gedrag, welke patronen herhalen zich steeds, en wat zijn jouw kernwaarden en drijfveren? Ze werken op een dieper niveau dan doelstellingstechnieken en vragen meer reflectie en openheid. Voorbeelden zijn:

• De kernkwadrantenmethode: Ontwikkeld door Daniel Ofman, brengt deze methode in kaart wat jouw kernkwaliteiten zijn, waar je valkuilen liggen en hoe uitdagingen en allergieën samenhangen met je kern.
• Waardenverduidelijking: Je onderzoekt samen welke waarden voor de coachee echt belangrijk zijn en in hoeverre het dagelijkse leven en werk daarmee in lijn zijn.
• De tijdlijn: Door belangrijke momenten uit het verleden te verkennen, ontdek je patronen en overtuigingen die in het heden nog steeds een rol spelen.
• Lichaamsgerichte technieken: Aandacht voor lichamelijke signalen, spanning en ademhaling helpt een coachee om contact te maken met wat er onder de oppervlakte speelt.
• Metaforen en beeldtaal: Je vraagt de coachee om de situatie te beschrijven als een beeld, dier of landschap. Dit onthult vaak onbewuste overtuigingen en gevoelens die in directe taal moeilijker te verwoorden zijn.
• Reflectieve journaling: Schrijfopdrachten tussen sessies door helpen de coachee om gedachten en gevoelens te ordenen en patronen te herkennen.

Kunnen doelstellingstechnieken en zelfinzichttechnieken elkaar versterken?

Ja, doelstellingstechnieken en zelfinzichttechnieken versterken elkaar sterk wanneer je ze bewust combineert. Zelfinzicht zonder richting leidt vaak tot eindeloos analyseren zonder actie. Doelen stellen zonder zelfinzicht leidt tot doelen die niet echt van jou zijn, of die botsen met diepere overtuigingen en waarden. Samen vormen ze een krachtig geheel.

Een concreet voorbeeld: een coachee formuleert het doel om meer leiding te nemen op het werk. Maar keer op keer lukt het niet. Pas wanneer je met zelfinzichttechnieken onderzoekt welke overtuiging daaronder zit, zoals “ik wil anderen niet tot last zijn”, wordt duidelijk waarom het doel steeds strandt. Vanuit dat inzicht kun je het doel bijstellen of een realistischere stap formuleren die wél aansluit bij wie de coachee is.

De combinatie werkt ook andersom: een helder doel geeft richting aan het zelfinzichtwerk. Wanneer een coachee weet wat hij of zij wil bereiken, wordt het makkelijker om te focussen op de patronen en overtuigingen die daarvoor relevant zijn.

Welke techniek past bij welk type coachingsvraag?

De keuze voor een techniek hangt af van de aard van de coachingsvraag. Vragen over gedragsverandering, loopbaankeuzes of het behalen van concrete resultaten vragen om doelstellingstechnieken. Vragen over vastlopen, terugkerende patronen, identiteit of zingeving vragen om zelfinzichttechnieken.

Een vuistregel die je kunt hanteren:

• Gebruik doelstellingstechnieken wanneer de coachee weet wat het probleem is en toe is aan actie, wanneer er een concreet resultaat nodig is binnen een bepaalde termijn, of wanneer motivatie en richting de voornaamste behoefte zijn.
• Gebruik zelfinzichttechnieken wanneer de coachee vastloopt zonder te weten waarom, wanneer hetzelfde patroon steeds terugkeert, of wanneer de vraag gaat over wie iemand wil zijn in plaats van wat iemand wil bereiken.

In de praktijk is de scheiding niet altijd scherp. Veel coachingsvragen bevatten elementen van beide. Een ervaren coach schakelt soepel tussen beide typen technieken en stemt de keuze af op wat de coachee op dat moment nodig heeft.

Hoe wij je helpen om coachtechnieken te leren toepassen

Wil je leren hoe je doelstellingstechnieken en zelfinzichttechnieken effectief inzet in de praktijk? Bij Alba-academie bieden we de opleiding Coaching Basics aan, speciaal voor professionals die coachvaardigheden willen toepassen in hun dagelijkse werk zonder beroepscoach te worden. Via de opleiding Coaching Basics leer je:

• De grondhouding en basisvaardigheden van coaching direct toepassen in jouw werksituatie
• Meer diepgang en structuur aanbrengen in gesprekken met collega’s, medewerkers of klanten
• Werken met concrete cases uit jouw eigen praktijk, zonder rollenspellen
• Reflectief te communiceren en zelfinzicht te bevorderen bij de mensen met wie je werkt

De opleiding bestaat uit 6 lesdagen verdeeld over 11 weken, in een groep van maximaal 14 deelnemers. Na afronding ontvang je een certificaat. Ontdek hoe je morgen al effectiever coachende gesprekken voert.