Mensen begrijpen wat hen drijft of juist tegenhoudt, is een van de meest waardevolle vaardigheden die je als professional kunt ontwikkelen. Of je nu leidinggeeft, adviseert of coacht: zodra je inzicht krijgt in de motivatie van een ander, voer je diepere gesprekken, bereik je betere resultaten en help je mensen echt verder. Dit artikel beantwoordt de meest gestelde vragen over motivatie, drijfveren en blokkades.

Wat is motivatie en waarom verschilt het zo per persoon?

Motivatie is de innerlijke kracht die iemand aanzet tot actie, volharding of verandering. Het is de reden waarom iemand iets doet of juist niet doet. Motivatie verschilt per persoon omdat het geworteld is in unieke combinaties van waarden, behoeften, ervaringen en overtuigingen die ieder mens in de loop van zijn leven ontwikkelt.

Wat de een energie geeft, kost de ander juist energie. Iemand die sterk gedreven wordt door autonomie, zal vastlopen in een omgeving met veel regels. Iemand die behoefte heeft aan verbinding, zal minder floreren in een rol waarin hij of zij veel alleen werkt. Die persoonlijke variatie maakt motivatie complex, maar ook fascinerend.

Een nuttig onderscheid is dat tussen intrinsieke motivatie en extrinsieke motivatie. Intrinsieke motivatie komt van binnenuit: iemand doet iets omdat het zinvol, uitdagend of bevredigend voelt. Extrinsieke motivatie wordt aangestuurd door externe factoren zoals salaris, erkenning of het vermijden van straf. Onderzoek en praktijkervaring wijzen uit dat intrinsieke motivatie duurzamer is en leidt tot meer betrokkenheid en veerkracht. Mensen die vanuit intrinsieke drijfveren handelen, houden langer vol en ervaren meer voldoening in hun werk.

Welke modellen helpen bij het begrijpen van menselijke drijfveren?

Verschillende modellen bieden een nuttige lens om menselijke drijfveren te begrijpen. De bekendste zijn de behoeftepiramide van Maslow, de Logische Niveaus van Dilts en het kernkwadrantenmodel van Ofman. Elk model belicht een ander aspect van wat mensen beweegt.

De Logische Niveaus van Dilts zijn bijzonder bruikbaar in coachingsgesprekken. Dit model onderscheidt zes lagen: omgeving, gedrag, vaardigheden, overtuigingen, identiteit en zingeving. Motivatieproblemen die zich uiten op gedragsniveau hebben vaak een diepere oorzaak op het niveau van overtuigingen of identiteit. Iemand die zegt “ik ben niet goed genoeg voor die stap” handelt vanuit een overtuiging, niet vanuit een gebrek aan vaardigheden.

Het IJsberg-model van McClelland laat zien dat het zichtbare gedrag van mensen slechts het topje is. Daaronder liggen motieven, zelfbeeld, waarden en karaktereigenschappen die het gedrag sturen. Als je alleen op het gedrag reageert zonder de onderliggende laag te verkennen, mis je de kern van wat iemand beweegt.

Het kernkwadrantenmodel is handig om te begrijpen hoe iemands kwaliteiten samenhangen met valkuilen en uitdagingen. Wat iemand motiveert, hangt vaak samen met zijn of haar kernkwaliteiten. En juist die kwaliteiten kunnen, doorgeschoten, ook een bron van belemmering worden.

• Logische Niveaus (Dilts): inzicht in op welk niveau een blokkade of motivatie zit
• IJsberg-model (McClelland): zichtbaar gedrag versus diepere drijfveren
• Kernkwadranten (Ofman): kwaliteiten, valkuilen, uitdagingen en allergieën
• GROW-model: structuur aanbrengen in gesprekken over doelen en motivatie

Wat zijn veelvoorkomende oorzaken dat mensen zich geblokkeerd voelen?

Mensen voelen zich geblokkeerd wanneer er een conflict bestaat tussen wat ze willen en wat ze denken dat mogelijk of toegestaan is. De meest voorkomende oorzaken zijn belemmerende overtuigingen, onverwerkte ervaringen, onduidelijkheid over doelen en patronen die onbewust worden herhaald.

Belemmerende overtuigingen zijn gedachten die iemand als waar aanneemt, maar die feitelijk niet kloppen of in ieder geval niet helpend zijn. Gedachten als “ik mag geen fouten maken”, “anderen zijn beter dan ik” of “verandering is gevaarlijk” zorgen ervoor dat iemand vastloopt, ook al zijn de omstandigheden gunstig.

Daarnaast spelen ondermijnende patronen in relaties een grote rol. De dramadriehoek van Karpman beschrijft hoe mensen onbewust de rol van slachtoffer, redder of aanklager aannemen. Wie zich slachtoffer voelt, ervaart weinig regie en ziet zichzelf als speelbal van omstandigheden. Dat staat haaks op de motivatie om in actie te komen.

Ook stress is een factor die mensen tegenhoudt. Onder hoge druk vernauwt het denken, neemt de creativiteit af en kiest het brein voor veiligheid boven groei. Iemand die chronisch gestrest is, heeft simpelweg minder mentale ruimte om gemotiveerd en doelgericht te handelen.

Tot slot speelt gebrek aan zelfkennis een rol. Wie niet weet wat hij of zij echt wil of waarom, heeft moeite om richting te kiezen. Zonder helder zelfbeeld blijft motivatie oppervlakkig en wankelt ze bij de eerste tegenslag.

Hoe ontdek je als coach wat iemand echt drijft?

Als coach ontdek je wat iemand echt drijft door verder te vragen dan het verhaal dat iemand vertelt. Je luistert naar wat er gezegd wordt, maar ook naar wat er niet gezegd wordt. Gerichte vragen, aandacht voor lichaamstaal en het bevragen van overtuigingen helpen je om dieper te gaan dan de presenterende vraag.

Een aantal concrete technieken die hierbij helpen:

• LSD: Luisteren, Samenvatten, Doorvragen. Door actief te luisteren en samen te vatten wat je hoort, geef je de ander ruimte om te verdiepen. Doorvragen op wat zich aandient brengt de echte drijfveer naar boven.
• De vraag achter de vraag stellen. Wat iemand zegt te willen, is zelden het volledige verhaal. Door door te vragen op de onderliggende behoefte kom je dichter bij de kern.
• Werken met de drie waarnemingsposities. Door iemand te laten kijken vanuit zijn eigen perspectief, dat van de ander en vanuit een neutrale buitenpositie, ontstaat er nieuw inzicht in wat er speelt.
• Belemmerende overtuigingen opsporen. Vraag door op aannames. “Wat maakt dat je dat gelooft?” of “Wat zou er gebeuren als dat niet zo was?” zijn krachtige vragen om overtuigingen bloot te leggen.
• Non-verbale signalen waarnemen. Lichaamstaal zegt vaak meer dan woorden. Een coach die aandacht heeft voor spanning, aarzeling of energie in het lichaam van de ander, pikt signalen op die de ander zelf misschien niet eens bewust ervaart.

Motivatie werk je niet bloot door slimme vragen alleen. Het vraagt ook om een coachende grondhouding: oprechte nieuwsgierigheid, oordeelloze aanwezigheid en het vermogen om stilte te gebruiken als ruimte voor reflectie.

Wanneer is coaching de juiste aanpak bij motivatieproblemen?

Coaching is de juiste aanpak bij motivatieproblemen wanneer iemand vastloopt terwijl de omstandigheden op zich niet het probleem zijn. Als de oorzaak van het gebrek aan motivatie ligt in overtuigingen, patronen, identiteitsvragen of gebrek aan richting, dan biedt coaching een effectieve weg vooruit.

Coaching werkt goed wanneer:

• Iemand weet dat hij of zij iets anders wil, maar niet weet wat of hoe
• Iemand steeds dezelfde patronen herhaalt in werk of relaties
• Iemand zich ongemotiveerd voelt zonder duidelijke externe oorzaak
• Iemand moeite heeft om keuzes te maken of actie te ondernemen
• Er sprake is van een discrepantie tussen wat iemand zegt te willen en wat hij of zij doet

Coaching is minder geschikt wanneer er sprake is van ernstige psychische klachten, een burn-out in de acute fase of situaties die therapeutische begeleiding vereisen. In die gevallen is doorverwijzing naar een psycholoog of therapeut de juiste stap.

Wat coaching onderscheidt van andere vormen van begeleiding, is de focus op de eigen regie van de coachee. Een goede coach vertelt niet wat iemand moet doen, maar helpt diegene zelf te ontdekken wat hem of haar drijft en wat er nodig is om in beweging te komen.

Hoe wij helpen bij inzicht in motivatie en drijfveren

Bij Alba-academie geloven we dat inzicht in motivatie begint bij jezelf. Pas als je begrijpt wat jou drijft en tegenhoudt, kun je anderen daarin begeleiden. Onze opleiding Coaching Basics is speciaal ontwikkeld voor professionals die coachvaardigheden willen inzetten in hun dagelijkse werk, zonder beroepscoach te worden.

In Coaching Basics leer je onder andere:

• Wat de werking is van overtuigingen en hoe die gedrag beïnvloeden
• Hoe je inzicht krijgt in wat mensen motiveert of juist tegenhoudt
• Hoe je ondermijnende patronen herkent in gesprekken en daar verandering in brengt
• Hoe je het verschil ziet tussen slachtoffer- en schepper-gedrag en hoe je iemand helpt om regie te nemen
• Hoe stress gesprekken beïnvloedt en wat je daaraan kunt doen
• Hoe je structuur aanbrengt in gesprekken met modellen zoals GROW

De opleiding bestaat uit zes lesdagen verdeeld over elf weken, in een groep van maximaal veertien deelnemers. Je oefent met praktijkcases uit jouw eigen werksituatie, zodat wat je leert direct toepasbaar is. Na afloop ontvang je een certificaat op post-HBO niveau.

Wil je dieper inzicht krijgen in wat mensen drijft en hoe je dat bespreekbaar maakt in gesprekken? Bekijk dan onze opleiding Coaching Basics en ontdek wat deze training voor jou kan betekenen.