Belemmerende overtuigingen zijn een van de meest hardnekkige obstakels die mensen tegenhouden in hun groei, zowel persoonlijk als professioneel. Toch zijn ze niet altijd gemakkelijk te herkennen, juist omdat ze zo vanzelfsprekend aanvoelen. De 3 waarnemingsposities bieden een krachtige techniek om die overtuigingen vanuit verschillende invalshoeken te onderzoeken en bespreekbaar te maken. In dit artikel lees je hoe deze methode werkt, wanneer je hem inzet en welke valkuilen je wilt vermijden.

Wat zijn belemmerende overtuigingen en waarom houden ze je vast?

Belemmerende overtuigingen zijn diepgewortelde aannames over jezelf, anderen of de wereld die je gedrag en keuzes onbewust sturen. Ze voelen aan als feiten, maar het zijn interpretaties die je op een bepaald moment hebt gevormd, vaak als reactie op vroege ervaringen. Omdat ze automatisch en onbewust werken, vertoon je gedrag dat je eigenlijk wilt veranderen.

Een belemmerende overtuiging klinkt bijvoorbeeld als: “Ik ben niet goed genoeg om dit te doen”, “Anderen bepalen wat er met mij gebeurt” of “Als ik fouten maak, word ik afgewezen.” Deze gedachten zitten diep verankerd in je zelfbeeld en levenshouding. Ze zijn niet zomaar negatieve gedachten die je even wegduwt. Ze zijn verbonden met patronen die je al jaren of zelfs decennia met je meedraagt.

Waarom houden ze zo stevig vast? Overtuigingen werken als een filter. Je neemt informatie uit de wereld waar op een manier die je overtuiging bevestigt, en informatie die haar tegenspreekt, negeer je of interpreteer je weg. Dit heet ook wel een zelfvervullende profetie. Bovendien bieden belemmerende overtuigingen op een bepaalde manier ook bescherming: ze houden je weg van situaties die spannend of onzeker zijn. Die beschermende functie maakt ze extra moeilijk om los te laten.

In coaching is het opsporen van belemmerende overtuigingen dan ook een van de meest waardevolle stappen. Pas als iemand zijn eigen overtuiging herkent en begrijpt waar ze vandaan komt, ontstaat er ruimte voor verandering.

Wat zijn de 3 waarnemingsposities in coaching?

De 3 waarnemingsposities zijn een techniek uit de NLP (Neuro-Linguïstisch Programmeren) waarmee je een situatie vanuit drie verschillende perspectieven bekijkt: je eigen standpunt, het standpunt van de ander en een neutraal buitenperspectief. Door te wisselen van positie vergroot je je inzicht in jezelf, in de ander en in de dynamiek tussen jullie.

De drie posities zijn:

• Eerste positie (ik-perspectief): Je ervaart de situatie volledig vanuit jezelf. Je voelt wat jij voelt, denkt wat jij denkt en ziet de wereld door jouw ogen. Dit is de positie van eigenheid en zelfkennis.
• Tweede positie (ander-perspectief): Je verplaatst je zo volledig mogelijk in de ander. Hoe ervaart de ander de situatie? Wat voelt, denkt en wil de ander? Dit vraagt om echte empathie en het tijdelijk loslaten van je eigen standpunt.
• Derde positie (waarnemer-perspectief): Je stapt als het ware uit de situatie en bekijkt het geheel van buitenaf, als een neutrale toeschouwer. Vanuit deze positie zie je het patroon tussen de betrokkenen zonder er zelf in verwikkeld te zijn.

In coaching gebruik je de NLP waarnemingsposities niet alleen om conflicten of relatieproblemen te onderzoeken. Ze zijn ook een krachtig instrument om belemmerende overtuigingen op te sporen die iemand vanuit zijn eigen perspectief niet goed kan zien.

Hoe gebruik je de waarnemingsposities om overtuigingen op te sporen?

Je gebruikt de waarnemingsposities om belemmerende overtuigingen op te sporen door je coachee een concrete situatie te laten kiezen waarin hij vastloopt, en die situatie vervolgens stap voor stap vanuit alle drie de posities te laten doorleven en beschrijven. De verschuiving van perspectief onthult overtuigingen die vanuit één positie onzichtbaar blijven.

Een praktische aanpak werkt als volgt:

1. Kies een concrete situatie. Vraag je coachee een specifieke situatie te beschrijven waarin hij zich belemmerd voelt. Hoe concreter, hoe effectiever.
2. Verken de eerste positie. Laat je coachee de situatie volledig vanuit zichzelf beleven. Stel vragen als: “Wat voel je?”, “Wat denk je op dat moment?” en “Wat geloof je over jezelf in deze situatie?” Hier komen de eerste aanwijzingen voor belemmerende overtuigingen naar boven.
3. Stap naar de tweede positie. Vraag je coachee zich in de ander te verplaatsen. “Als jij de ander bent, hoe ervaar je dan je coachee?” Dit perspectief onthult vaak hoe de coachee denkt dat anderen hem zien, wat directe informatie geeft over onderliggende overtuigingen over zichzelf.
4. Neem de derde positie in. Nodig je coachee uit om als neutrale waarnemer naar de situatie te kijken. “Wat zie je als je dit van buitenaf bekijkt? Welk patroon herken je?” Vanuit deze positie worden overtuigingen zichtbaar als iets wat iemand doet, niet als iets wat iemand is.
5. Breng de inzichten samen. Bespreek wat de coachee in de drie posities heeft ontdekt. Welke overtuiging steekt er telkens de kop op? Waar komt die vandaan? En klopt ze eigenlijk wel?

Deze methode werkt goed in combinatie met andere technieken, zoals de 6 Logische Niveaus, waarmee je kunt onderzoeken op welk niveau een overtuiging zit: gaat het om gedrag, om een waarde, of zit het dieper op het niveau van identiteit?

Wat is het verschil tussen een overtuiging en een feit?

Een feit is iets wat aantoonbaar en objectief verifieerbaar is, ongeacht wie ernaar kijkt. Een overtuiging is een interpretatie van de werkelijkheid die iemand voor waar aanneemt, maar die niet per definitie voor iedereen geldt. Het voelt als een feit, maar is gebaseerd op persoonlijke ervaring, selectieve waarneming en betekenisgeving.

In de praktijk is het onderscheid niet altijd gemakkelijk te maken, omdat belemmerende overtuigingen zo vanzelfsprekend aanvoelen. Iemand die gelooft dat hij “niet goed genoeg is voor leidinggevende functies” ervaart dit als een vaststaand gegeven, terwijl het in werkelijkheid een conclusie is die hij ooit heeft getrokken op basis van een of meerdere ervaringen.

Een handige vraag om het onderscheid te verhelderen is: “Hoe weet je dit?” of “Wat maakt dat dit voor jou waar is?” Als iemand zijn antwoord niet kan onderbouwen met concrete, verifieerbare feiten, is de kans groot dat het om een overtuiging gaat. Het Metamodel, een andere techniek die binnen coaching wordt gebruikt, helpt coaches om dit soort taalpatronen te herkennen en te bevragen.

Dit onderscheid is belangrijk omdat het de coachee inzicht geeft in zijn eigen denkproces. Niet om de overtuiging weg te redeneren, maar om haar te onderzoeken en ruimte te maken voor een nieuwe, meer helpende interpretatie.

Welke fouten worden het vaakst gemaakt bij het werken met waarnemingsposities?

De meest gemaakte fout bij het werken met de 3 waarnemingsposities is dat coaches of deelnemers de posities intellectueel invullen in plaats van ze echt te belichamen. Je stapt dan wel mentaal naar een andere positie, maar voelt er niets bij. Daardoor mis je de emotionele en lichamelijke informatie die juist zo waardevol is.

Andere veelgemaakte fouten zijn:

• Blijven hangen in de eerste positie. Zeker bij mensen met een sterke eigen mening of emotie is het lastig om de eerste positie echt los te laten. De tweede en derde positie worden dan ingekleurd vanuit het eigen perspectief, wat de meerwaarde van de methode tenietdoet.
• Te snel conclusies trekken. Coaches die de techniek nog niet volledig beheersen, springen soms te snel naar interpretaties. Laat de coachee zelf ontdekken wat hij ziet. Jouw rol is vragen stellen, niet invullen.
• De derde positie overslaan. De neutrale waarnemer is vaak de positie die het meeste inzicht geeft in patronen, maar wordt soms als minder relevant beschouwd. Juist vanuit deze positie worden belemmerende overtuigingen zichtbaar als iets wat herhaalbaar en veranderbaar is.
• Geen fysieke ankering gebruiken. In veel toepassingen van de waarnemingsposities helpt het om letterlijk van plek te wisselen, bijvoorbeeld door te gaan staan op een andere plek in de ruimte. Wanneer dit wordt overgeslagen, verliest de techniek kracht.

Het werken met waarnemingsposities vraagt oefening. Hoe vaker je ermee werkt, hoe beter je voelt wanneer iemand echt in een positie zit en wanneer hij er nog naast staat.

Wanneer zet je de 3 waarnemingsposities in als coach?

De 3 waarnemingsposities zet je in als coach wanneer een coachee vastloopt in een terugkerend patroon, moeite heeft om de situatie vanuit een ander perspectief te bekijken, of wanneer er aanwijzingen zijn voor belemmerende overtuigingen die hij zelf niet goed kan benoemen. De techniek is bijzonder nuttig bij relationele vraagstukken, maar ook bij persoonlijke blokkades rondom zelfvertrouwen, prestaties of loopbaankeuzes.

Concrete situaties waarin de techniek goed werkt:

• Een coachee die steeds conflicten heeft met collega’s of leidinggevenden en het patroon niet herkent
• Iemand die zichzelf tegenhoudt bij het nemen van stappen vooruit, zonder duidelijke externe reden
• Een coachee die moeite heeft om empathie te voelen voor de ander in een moeilijke situatie
• Situaties waarbij de coachee vastzit in slachtoffergedrag en de eigen rol niet ziet
• Vraagstukken rondom identiteit en zelfbeeld, waarbij de coachee wil onderzoeken hoe hij zichzelf en zijn rol ervaart

De techniek is minder geschikt als iemand zich in een acute crisis bevindt of nog niet genoeg veiligheid en vertrouwen heeft opgebouwd in het coachingstraject. Belemmerende overtuigingen opsporen vraagt om een stevige werkrelatie en voldoende psychologische veiligheid. Zorg dat die basis er is voordat je met deze methode aan de slag gaat.

Hoe wij werken met belemmerende overtuigingen en waarnemingsposities

Het opsporen en onderzoeken van belemmerende overtuigingen is een rode draad in onze opleidingen. We geloven dat een coach pas echt effectief kan werken als hij niet alleen de techniek beheerst, maar ook begrijpt hoe overtuigingen ontstaan en wat ze beschermen. Dat vraagt om zowel theoretische kennis als praktische vaardigheid en zelfkennis.

In onze Coaching Basics opleiding leer je onder andere:

• Hoe overtuigingen werken en welke invloed ze hebben op gedrag en communicatie
• Hoe je een situatie vanuit verschillende perspectieven kunt bekijken en dit bespreekbaar maakt
• Hoe je coachende gesprekken voert die meer diepgang en structuur hebben
• Hoe je slachtoffer- en scheppergedrag herkent en wat je daarmee kunt doen
• Hoe je de geleerde vaardigheden direct toepast in je eigen werksituatie

De opleiding duurt 6 lesdagen verdeeld over 11 weken, werkt met kleine groepen van maximaal 14 deelnemers en is gericht op professionals die hun communicatieve kracht willen versterken zonder beroepscoach te worden. Wil je ontdekken hoe je belemmerende overtuigingen effectief kunt opsporen en bespreekbaar maken? Bekijk dan onze Coaching Basics opleiding en zet de eerste stap naar diepgaandere, effectievere gesprekken.